निर्णय अडलाय? कागदावर तोलून पाहा

काही निर्णय अशक्य का वाटतात?

नवी नोकरी घ्यावी की आहे तिथेच राहावे? मोठ्या फ्लॅटमध्ये जावे की बचत चालू ठेवावी? मित्राला मला काय वाटते ते सांगावे की सोडून द्यावे? काही निर्णय आठवडेनआठवडे गोल गोल फिरत राहतात. निर्णय झाला असे वाटते, आणि मग एखादी नवी काळजी डोके वर काढते आणि तुम्ही पुन्हा सुरुवातीला येता.

असे होण्याची काही कारणे आहेत. अनेक पर्याय आणि त्यांचे सगळे फायदे-तोटे एकाच वेळी डोक्यात धरून ठेवणे कठीण असते; मन त्या क्षणी जी काळजी सर्वात मोठ्याने बोलते तिच्यावरच लक्ष केंद्रित करते. मोठ्या निर्णयांमध्ये अनिश्चितताही असते, आणि चिंताग्रस्त विचारांना अनिश्चितता अजिबात सहन होत नाही. आणि दोन विचारांचे सापळे लोकांना अडकवून ठेवतात.

सर्व किंवा काहीच नाही असा विचार म्हणतो की पर्याय परिपूर्ण तरी असला पाहिजे, नाहीतर तो काही कामाचा नाही. कोणताच पर्याय परिपूर्ण नसल्यामुळे काहीच योग्य वाटत नाही. भविष्य वर्तवणे प्रत्येक निवडीचा शेवट कसा होईल याचा अंदाज बांधते, सहसा वाईटच, जणू तुम्हाला ते आधीच कळू शकते. “ही नोकरी घेतली, तर मला ती अजिबात आवडणार नाही.” “इथेच थांबायचे ठरवले, तर आयुष्यभर पश्चात्ताप होईल.”

लिहून काढल्याने मदत का होते?

कागदावर तुम्हाला प्रत्येक पर्याय आणि प्रत्येक मुद्दा एकाच वेळी दिसतो. एखाद्या काळजीला तिच्या लायकीपेक्षा खूप जास्त वजन दिले जात होते, किंवा दोन पर्याय वाटत होते त्यापेक्षा प्रत्यक्षात जास्त जवळचे आहेत, हेही तुमच्या लक्षात येऊ शकते.

यासाठी सीबीटीमध्ये दोन सोपी साधने आहेत: फायदे-तोट्यांची यादी, जी प्रत्येक पर्याय काय देतो आणि त्याची काय किंमत आहे याकडे बारकाईने पाहते, आणि समस्या सोडवणे, जे तुम्हाला निर्णयाच्या एकेक टप्प्यातून नेते.

फायदे-तोट्यांची यादी कशी करायची?

फायदे-तोट्यांची यादी पर्यायांमधून निवड करताना मदत करू शकते, किंवा एखादी सवय किंवा समजूत ठेवावी की नाही याबद्दल खात्री नसतानाही.

1. पर्यायाला नाव द्या. “नवी नोकरी घेणे.”
2. तुमचा कल त्याकडे किती आहे याला रेटिंग द्या, 0 ते 100% मध्ये.
3. तो तुम्हाला काय देतो त्याची यादी करा. आत्ताचा आणि नंतरचा विचार करा, आणि तुमचा व तुमच्या आजूबाजूच्या माणसांचाही.
4. त्याची काय किंमत आहे त्याची यादी करा. तसेच: आत्ता आणि नंतर, तुम्ही आणि इतर.
5. निर्णय घ्या, आणि पुन्हा रेटिंग द्या.

प्रत्येक पर्यायासाठी एक यादी करणे मदत करू शकते, “आहे तसेच राहणे” यासह. निर्णय न घेणे हीसुद्धा एक निवड आहे, जिचे स्वतःचे फायदे-तोटे आहेत.

फायदे-तोटे हा सराव तुम्हाला या याद्यांमधून एका वेळी एक प्रश्न विचारत नेतो.

प्रत्यक्षात हे कसे दिसते?

हे एक काल्पनिक उदाहरण. आदित्यला दुसऱ्या कंपनीत नोकरीची ऑफर आली आहे.

• पर्याय: नवी नोकरी घेणे. कल: 50%.
• तो मला काय देतो: “जास्त पगार. कमी प्रवास. काहीतरी नवीन शिकण्याची संधी. ज्यांच्याशी जुळवून घेणे मला कठीण जाते त्या मॅनेजरपासून सुटका.”
• त्याची किंमत: “आवडणारे सहकारी सोडणे. जिथे कोणी ओळखत नाही तिथे पुन्हा सुरुवात करणे. जमले नाही तर काहीसा धोका.”
• आहे तसेच राहणे, ते मला काय देते: “काम आणि माणसे ओळखीची आहेत. सुरक्षित आहे.”
• आहे तसेच राहणे, त्याची किंमत: “कंटाळा येतो, आणि बहुतेक आठवडे माझ्या मॅनेजरमुळे मला चिंता वाटते. रोज दोन तास प्रवासात जातात.”
• आता नव्या नोकरीकडे कल: 70%.

हे लिहून काढताना आदित्यच्या लक्षात येते की नव्या नोकरीच्या बहुतेक किमती पहिल्या काही महिन्यांपुरत्या आहेत, तर इथेच राहण्याची किंमत दर आठवड्याला, अनिश्चित काळापर्यंत मोजावी लागते. त्यामुळे निर्णय त्याच्यासाठी आपोआप होत नाही, पण तो जास्त स्पष्ट होतो.

तरीही निर्णय घेता आला नाही तर?

निवड गुंतागुंतीची असेल, तर समस्या सोडवणे तिचे छोटे टप्पे करते:

1. समस्येची स्पष्ट व्याख्या करा. “माझे आयुष्य गोंधळलेले आहे” नव्हे, तर “नोकरीच्या ऑफरबद्दल मला शुक्रवारपर्यंत निर्णय घ्यायचा आहे”.
2. प्रत्येक पर्यायाची यादी करा, अजून त्यांच्याबद्दल मत न बनवता. विचित्र वाटणारे पर्यायही लिहा.
3. मुख्य पर्याय तोला, प्रत्येकासाठी फायदे-तोट्यांची यादी वापरून.
4. एक निवडा, तो परिपूर्ण नसला तरी.
5. पहिली पायरी ठरवा. “कॉन्ट्रॅक्टबद्दलचे माझे प्रश्न HR ला ईमेल करणे.”
6. ते कसे गेले याचा आढावा घ्या आणि गरज असेल तर बदल करा.

समस्या सोडवणे हा सराव तुम्हाला या पायऱ्यांतून नेतो.

शेवट कसा होईल हे माहीत नसताना कसे जगायचे?

कितीही विचार केला तरी निर्णय नेमका कसा उलगडेल हे कळू शकत नाही. बहुतेक निवडी अपुऱ्या माहितीवर केल्या जातात, आणि ते नेहमीचे आहे. काही विचार मदत करू शकतात:

• पुरेसे चांगले पुरेसे आहे. तुम्ही परिपूर्ण नव्हे, तर वाजवी निवड शोधत आहात.
• बहुतेक निर्णयांत नंतर बदल करता येतो. नवी नोकरी जमली नाही, तर तेव्हाही तुमच्याकडे पर्याय असतील.
• अंतिम मुदत ठरवा. “रविवार संध्याकाळपर्यंत मी निर्णय घेईन” असे ठरवले की चक्र कायम चालू राहत नाही.
• तुमची मूल्ये लक्षात घ्या. याद्या समतोल असतील, तर तुमच्यासाठी सर्वात महत्त्वाच्या गोष्टींशी कोणता पर्याय जास्त जुळतो ते विचारा.

निर्णयात दुसरे कोणी गुंतलेले असेल तर?

अनेक कठीण निर्णयांचा परिणाम इतरांवर होतो: जोडीदार, मुले, मित्र, सहकारी. याद्या एकत्र करणे, किंवा दुसऱ्या व्यक्तीला प्रत्येक शीर्षकाखाली ती काय लिहील ते विचारणे मदत करू शकते. त्यांना काय हवे आहे याचा तुम्ही अंदाजच बांधत होता, आणि खरे उत्तर तुम्हाला वाटले होते त्यापेक्षा सोपे आहे, असे तुम्हाला आढळू शकते. जिथे तुमचे मतभेद आहेत, तिथे किमान याद्यांमुळे तुम्हा दोघांना कशाची काळजी आहे ते दिसते, आणि एकट्याने गोल गोल फिरण्यापेक्षा ही चांगली सुरुवात असते.

कोणाशी तरी कधी बोलायचे?

छोटे निर्णय घेणेही तुम्हाला कठीण जात असेल, निवडींबद्दलच्या काळजीमुळे तुम्ही रोजच्या गोष्टी करू शकत नसाल, किंवा बहुतेक दिवस तुम्हाला उदास किंवा भारावल्यासारखे वाटत असेल, तर कृपया तुमच्या डॉक्टरांशी किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञाशी बोला. तुम्ही आत्ता धोक्यात असाल, तर तुमच्या स्थानिक आपत्कालीन क्रमांकावर कॉल करा.