आपण कामे पुढे का ढकलतो, आणि छोटी सुरुवात कशी करायची
कामे पुढे ढकलणे सहसा आळस नसतो. बहुतेकदा तो कंटाळा, काळजी किंवा काम नीट न जमण्याची भीती यांसारखी अस्वस्थ करणारी भावना टाळण्याचा मार्ग असतो, आणि तो काही मिनिटे चालतो, मग काम आणखी जड होऊन परत येते. उपयोगी पडते ते म्हणजे पहिली पायरी छोटी आणि नेमकी करणे, ती कधी करणार ते ठरवणे, आणि सुरुवात करणे तुमच्या अंदाजापेक्षा सहसा कमी त्रासदायक असते हे लक्षात घेणे.
महत्त्वाचे मुद्दे
- कामे पुढे ढकलणे बहुतेकदा कामाबद्दल नसते, तर त्या क्षणी एखादी भावना टाळण्याबद्दल असते.
- हायसे वाटणे थोडा वेळच टिकते; नंतर येणारा ताण आणि अपराधीपणा वाढत जातात.
- सर्व किंवा काहीच नाही आणि “पाहिजे” असे विचार कामे मोठी आणि सुरू करायला कठीण भासवतात.
- मोठ्या, अस्पष्ट कामापेक्षा ठरलेल्या वेळी करायची छोटी, नेमकी पायरी सुरू करणे सोपे असते.
कामे पुन्हा पुन्हा पुढे का ढकलली जातात?
इन्कम टॅक्स रिटर्नचे कागद तीन आठवड्यांपासून टेबलावर पडून आहेत. पाठवायचा ईमेल अजून ड्राफ्टमध्येच आहे. असाइनमेंट सोमवारी सुरू करायचे ठरवले होते; आता गुरुवार आहे. ते करायला हवे हे तुम्हाला माहीत आहे, ते आणखीच बिघडेल हेही माहीत आहे, आणि तरीही तुम्ही स्वयंपाकघर आवरता, फोन पाहता, किंवा दुसरे काहीही करता.
बहुतेक लोक कधी ना कधी असे करतात, आणि त्याचे खापर आळसावर फोडणे सोपे असते. चालढकलीचा अभ्यास करणारे संशोधक काहीतरी वेगळेच सांगतात. कामे पुढे ढकलणे बहुतेकदा आत्ता आपल्याला कसे वाटते ते सांभाळण्याचा मार्ग असतो. कामामुळे काहीतरी अस्वस्थ करणारे वर येते, जसे कंटाळा, गोंधळ, काम नीट न होण्याची काळजी, किंवा काय समोर येईल याची धास्ती, आणि ते टाळल्याने ती भावना काही काळासाठी निघून जाते.
अडचण अशी की हायसे वाटणे थोडा वेळच टिकते. काम तिथेच असते, आता कमी वेळ हाताशी असतो, आणि वर अपराधीपणा आणि ताणाचा थर. पुढच्या वेळी त्याचा विचार केला की ते आणखी जड वाटते, आणि ते टाळण्याची ओढ वाढते.
कोणत्या विचारांमुळे कामे मोठी भासतात?
आपण कामाबद्दल कसा विचार करतो त्यावर ते सुरू करणे किती कठीण वाटते हे ठरते. दोन विचारांचे सापळे विशेषतः नेहमी दिसतात.
सर्व किंवा काहीच नाही असा विचार कामाला एका प्रचंड ठोकळ्यात बदलतो: “मला पूर्ण रिपोर्टच करायचा आहे.” आत्ता ते सगळे जमणार नसेल, तर सुरुवात करणेच निरर्थक वाटते. तो परिपूर्णतेच्या आग्रहाच्या रूपातही दिसू शकतो: “खूप चांगले जमणार नसेल, तर करण्यात अर्थच नाही.”
“पाहिजे”ची वाक्ये दबाव वाढवतात: “हे मी केव्हाच करायला हवे होते.” “मला सरळ कामाला लागता यायला हवे.” ती प्रेरणा देण्यासाठी असतात, पण सहसा अपराधीपणा वाढवतात, ज्यामुळे काम आणखी नकोसे वाटते.
हे विचार लक्षात घेतल्याने काम नाहीसे होत नाही. पण त्यातले काही ओझे कामाचे नसून विचारांचे आहे हे पाहायला मदत होऊ शकते.
सुरुवात करणे सोपे कसे करायचे?
सर्वात उपयोगी बदल म्हणजे पहिली पायरी इतकी छोटी करणे की ती जवळजवळ फारच सोपी वाटावी, आणि तिला वेळ आणि जागा देणे.
- काम निवडा, किंवा ते आयुष्याच्या ज्या भागाचे आहे तो. “माझे आर्थिक व्यवहार नीट लावणे.”
- एक छोटी गोष्ट निवडा. “टॅक्स भरणे” नव्हे, तर “गेल्या वर्षीचा फॉर्म शोधून टेबलावर ठेवणे”. तेही कठीण वाटत असेल, तर आणखी छोटे करा.
- वेळ ठरवा. “मंगळवारी संध्याकाळी 7 वाजता, जेवणानंतर.” “या आठवड्यात कधीतरी” यापेक्षा ठरावीक वेळ पाळणे खूप सोपे असते.
- ते कसे जाईल याचा अंदाज लावा. ते किती कठीण असेल, आणि नंतर तुम्हाला कसे वाटेल? 0 ते 10 मध्ये रेटिंग द्या.
- ते करा, आणि मग कसे गेले ते नोंदवा. त्याची तुमच्या अंदाजाशी तुलना करा.
दिनक्रम नियोजन हा सराव अशा छोट्या पायऱ्या ठरवायला आणि त्या कशा गेल्या ते मागे वळून पाहायला मदत करतो.
प्रत्यक्षात हे कसे दिसते?
हे एक काल्पनिक उदाहरण. घरमालकाच्या एका अवघड ईमेलला उत्तर देणे अनुजा दोन आठवड्यांपासून पुढे ढकलते आहे.
- काम: “गळतीच्या दुरुस्तीबद्दल घरमालकाला उत्तर देणे.”
- मी स्वतःला काय सांगत आले आहे: “मला अगदी परिपूर्ण उत्तर लिहायला हवे. हे आधीच करायला हवे होते.”
- छोटी पायरी: “ईमेल उघडून मला काय म्हणायचे आहे याचे तीन मुद्दे लिहिणे. यापेक्षा जास्त काही नाही.”
- कधी: “बुधवारी रात्री 8 वाजता, स्वयंपाकघरातल्या टेबलावर, चहाचा कप घेऊन.”
- माझा अंदाज: “भयंकर जाईल. कठीणपणा 10 पैकी 8.”
- काय घडले: “दहा मिनिटे लागली. मुद्दे लिहिल्यावर उत्तर काय द्यायचे ते स्पष्ट झाले, आणि मी ते त्याच संध्याकाळी पाठवले. कठीणपणा साधारण 4.”
सुरुवात करणे हाच अनेकदा सर्वात कठीण भाग ठरतो. एकदा गाडी सुरू झाली की काम लांबून वाटत होते त्यापेक्षा जास्त झेपण्यासारखे वाटू लागते.
“भयंकर जाईल” हा अंदाज कसा तपासायचा?
“भयंकर जाईल” हा अंदाज आहे, आणि तो तपासता येतो. प्रत्येक वेळी छोटी पायरी करताना, ते किती वाईट जाईल असे वाटले होते आणि प्रत्यक्षात किती वाईट गेले ते लिहा. काही वेळा असे केल्यावर अनेकांना तोच नमुना दिसतो: आधीची धास्ती प्रत्यक्ष करण्यापेक्षा वाईट असते.
वर्तन प्रयोग यामागे हीच कल्पना आहे: तुम्हाला काय अपेक्षित आहे ते लिहा, करून पाहा, आणि तुलना करा. तुमची स्वतःची काही उदाहरणे पुढची सुरुवात थोडी सोपी करू शकतात.
आणखी काय मदत करू शकते?
- टाळण्यापेक्षा सुरू करणे सोपे करा. फॉर्म टेबलावर ठेवा, डॉक्युमेंट उघडून ठेवा, धावण्याचे बूट दाराजवळ ठेवा.
- छोटा टायमर लावा. “मी यावर दहा मिनिटे काम करेन, मग पुढे चालू ठेवायचे का ते ठरवेन.” बहुतेकदा तुम्ही पुढे चालू ठेवाल.
- एक व्यत्यय दूर करा. त्या दहा मिनिटांसाठी फोन दुसऱ्या खोलीत ठेवा.
- भूतकाळाबद्दल स्वतःशी प्रेमाने वागा. वाया गेलेल्या आठवड्यांसाठी स्वतःला दोष देत राहिल्याने सुरुवात आणखी कठीण होते. “मी आता सुरुवात करत आहे” इतके पुरे.
मन उदास असताना हे वेगळे असते का?
मूड उदास असताना ऊर्जा आणि प्रेरणा बहुतेकदा आधी कमी होतात, आणि सगळेच फार जड वाटू शकते. अशा वेळी काहीतरी करावेसे वाटेपर्यंत थांबणे क्वचितच उपयोगी पडते. आधी छोटी गोष्ट करणे आणि भावनेला मागाहून येऊ देणे बहुतेकदा जास्त वास्तववादी असते. पायऱ्या नेहमीपेक्षाही छोट्या ठेवा, आणि प्रत्येक पायरी मोजा.
कोणाशी तरी कधी बोलायचे?
तुम्ही जवळपास सगळेच पुढे ढकलत असाल, त्याचा तुमच्या कामावर, अभ्यासावर किंवा आर्थिक व्यवहारांवर परिणाम होत असेल, किंवा बहुतेक दिवस तुम्हाला उदास, बेरंग किंवा हताश वाटत असेल, तर कृपया तुमच्या डॉक्टरांशी किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञाशी बोला. तुम्ही आत्ता धोक्यात असाल, तर तुमच्या स्थानिक आपत्कालीन क्रमांकावर कॉल करा.
करून पाहा
लवकरच App Store वर: जानेवारी २०२७
स्रोत
- Sirois, F., & Pychyl, T. (2013). Procrastination and the priority of short-term mood repair: Consequences for future self. Social and Personality Psychology Compass, 7(2), 115–127.
- Steel, P. (2007). The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review of quintessential self-regulatory failure. Psychological Bulletin, 133(1), 65–94.
- Problem solving. Every Mind Matters, NHS.
लेख प्रकाशित होण्यापूर्वी एक व्यक्ती प्रत्येक स्रोत उघडून तपासते.