Είναι γεγονός αυτή η σκέψη; 8 ερωτήσεις για έλεγχο

Γιατί κάποιες σκέψεις μοιάζουν με γεγονότα;

«Θα τα κάνω θάλασσα.» «Είναι θυμωμένη μαζί μου.» «Πάντα αυτό γίνεται.» Τέτοιες σκέψεις έρχονται σε κλάσματα του δευτερολέπτου, ολοκληρωμένες, και φέρνουν μαζί τους ένα συναίσθημα: φόβο, ντροπή, απογοήτευση. Το συναίσθημα είναι αληθινό, οπότε και η σκέψη μοιάζει αληθινή.

Η ΓΣΘ έχει όνομα γι' αυτό το μοτίβο: συναισθηματική συλλογιστική, δηλαδή να παίρνεις ένα συναίσθημα ως απόδειξη. «Νιώθω ότι τα κάνω όλα λάθος, άρα σίγουρα τα κάνω όλα λάθος.» Είναι μία από τις παγίδες σκέψης, συνηθισμένα μοτίβα στα οποία πέφτουν όλοι κάποιες φορές, ειδικά όταν υπάρχει κούραση, άγχος ή πεσμένη διάθεση.

Το καλό είναι ότι μια σκέψη μπορεί να ελεγχθεί. Όχι να τσακωθείς μαζί της, όχι να τη διώξεις, απλώς να την κοιτάξεις από μερικές ακόμη πλευρές.

Ποιες είναι οι οκτώ ερωτήσεις;

Αυτές είναι οι ερωτήσεις που χρησιμοποιεί το ThinkGO στην άσκηση Σωκρατικές ερωτήσεις. Προέρχονται από μια μακρά παράδοση της ΓΣΘ να κάνεις ανοιχτές ερωτήσεις αντί να λες στον εαυτό σου τι να σκεφτεί.

1. Τι δείχνει ότι αυτή η σκέψη είναι αληθινή; Τι δείχνει το αντίθετο; Γεγονότα και από τις δύο πλευρές, όχι συναισθήματα.
2. Υπάρχει άλλος τρόπος να δεις αυτό που συνέβη; Οι περισσότερες καταστάσεις έχουν περισσότερες από μία λογικές ερμηνείες.
3. Ποιο είναι το χειρότερο που μπορεί να συμβεί και πώς θα το ξεπερνούσες; Το καλύτερο; Το πιο πιθανό; Χρήσιμη όταν μια σκέψη πηδά κατευθείαν στο χειρότερο σενάριο.
4. Είναι γεγονός ή μια σκέψη που μοιάζει με γεγονός; Γεγονός είναι κάτι που μπορεί να ελέγξει οποιοσδήποτε. Το «Είπα λάθος νούμερο» είναι γεγονός· το «Όλοι πιστεύουν ότι δεν κάνω για αυτή τη δουλειά» είναι σκέψη.
5. Αν ένα φιλικό σου πρόσωπο είχε αυτή τη σκέψη, τι θα του έλεγες; Οι περισσότεροι είμαστε πιο δίκαιοι με τους φίλους μας παρά με τον εαυτό μας.
6. Θα έχει ακόμη σημασία σε 5 μέρες; Σε 5 μήνες; Σε 5 χρόνια; Κάποια πράγματα θα έχουν· πολλά όχι.
7. Τι σου κάνει το να πιστεύεις αυτή τη σκέψη; Τι θα μπορούσε να αλλάξει αν την έβλεπες διαφορετικά; Μερικές φορές μια σκέψη σε κρατά στο ίδιο σημείο περισσότερο απ' όσο σε προστατεύει.
8. Μήπως είναι μία από τις παγίδες σκέψης; Ποια; Όταν δίνεις όνομα στο μοτίβο, συχνά του αφαιρείς λίγη από τη δύναμή του. Η σελίδα παγίδες σκέψης παρουσιάζει τις πιο συνηθισμένες με παραδείγματα.

Πρέπει να τις απαντήσω όλες;

Όχι. Δύο τρεις καλές ερωτήσεις είναι καλύτερες από μια λίστα που περνάς βιαστικά. Διάλεξε όσες ταιριάζουν στη σκέψη:

• Μια σκέψη για το τι πιστεύει κάποιος άλλος για σένα; Δοκίμασε τις 1, 4 και 8. Η ανάγνωση σκέψης είναι συνηθισμένη εδώ.
• Μια σκέψη ότι κάτι θα πάει άσχημα στο μέλλον; Δοκίμασε τις 3 και 6.
• Μια σκληρή σκέψη για τον εαυτό σου; Δοκίμασε την 5.
• Μια σκέψη που δεν σε αφήνει; Δοκίμασε την 7.

Αν μια ερώτηση δεν σου βγάζει απάντηση, προσπέρασέ τη. Δεν ταιριάζει κάθε ερώτηση σε κάθε σκέψη.

Πώς μοιάζει αυτό σε λίγα λεπτά;

Ένα επινοημένο παράδειγμα:

• Σκέψη: «Αν ζητήσω μια μέρα άδεια, η προϊσταμένη μου θα πιστέψει ότι δεν δίνω τον εαυτό μου στη δουλειά.» Την πιστεύω 75%.
• Είναι γεγονός; Είναι μια εικασία για το τι θα σκεφτεί. Δεν έχει πει ποτέ κάτι τέτοιο.
• Τι δείχνει το αντίθετο; Δύο συνάδελφοι πήραν άδεια τον περασμένο μήνα και τίποτα δεν άλλαξε γι' αυτούς.
• Τι θα έλεγα σε ένα φιλικό πρόσωπο; «Είναι φυσιολογικό να ζητάς. Οι άδειες είναι μέρος της δουλειάς.»
• Πιο δίκαιη σκέψη: «Το να ζητήσω μια μέρα άδεια είναι ένα φυσιολογικό αίτημα. Αν έχει αντίρρηση, μπορεί να μου το πει.» Την πιστεύω 65%.
• Η πρώτη σκέψη τώρα: 35%.

Η άσκηση Σωκρατικές ερωτήσεις σε περνά από την ίδια διαδρομή: γράφεις τη σκέψη, τη βαθμολογείς, την κοιτάς από μερικές πλευρές, τη διατυπώνεις πιο δίκαια και βαθμολογείς ξανά και τις δύο.

Πότε είναι καλή στιγμή να ελέγξω μια σκέψη;

Όποτε προσέχεις ένα έντονο συναίσθημα και μια σκέψη που μοιάζει να το τροφοδοτεί. Συνηθισμένες στιγμές είναι πριν από μια δύσκολη κουβέντα, μετά από ένα λάθος, όταν δεν μπορείς να αφήσεις κάτι πίσω σου ή αργά τη νύχτα. Δεν χρειάζεται να ελέγχεις κάθε σκέψη που κάνεις. Κράτα το για όσες συνεχίζουν να σε τραβούν ή αλλάζουν το πώς νιώθεις ή τι κάνεις.

Πρέπει η νέα σκέψη να είναι θετική;

Όχι. Μια δίκαιη σκέψη είναι συχνά αρκετά απλή. Το «Μία σύσκεψη δεν κρίνει την καριέρα μου» δεν είναι αισιόδοξο· είναι απλώς πιο ακριβές από το «Θα τα καταστρέψω όλα». Αν η νέα σκέψη ακούγεται βεβιασμένη ή υπερβολικά χαρούμενη, μάλλον δεν θα κολλήσει. Κάν' τη μικρότερη και πιο συγκεκριμένη, μέχρι να μπορείς να πεις με ειλικρίνεια ότι πιστεύεις τουλάχιστον ένα μέρος της.

Πότε είναι καλύτερη μια πλήρης καταγραφή σκέψεων;

Οι ερωτήσεις είναι γρήγορες και λειτουργούν καλά τη στιγμή που τις χρειάζεσαι. Αν η ίδια σκέψη επιστρέφει συνέχεια ή έρχεται με έντονα συναισθήματα, η καταγραφή σκέψεων πηγαίνει πιο μακριά: γράφεις την κατάσταση, βαθμολογείς τα συναισθήματά σου, βρίσκεις τη σκέψη που κουβαλά το περισσότερο συναίσθημα και γράφεις τα γεγονότα και από τις δύο πλευρές πριν γράψεις μια πιο δίκαιη σκέψη.

Κι αν η σκέψη αποδειχθεί αληθινή;

Μερικές φορές είναι. Όντως έκανες ένα λάθος· μια φίλη όντως είναι στενοχωρημένη μαζί σου. Ο έλεγχος της σκέψης δεν αλλάζει τα γεγονότα, αλλά μπορεί να τα ξεχωρίσει από το επιπλέον βάρος που προσθέτει η σκέψη. Το «Έκανα ένα λάθος και πρέπει να το διορθώσω» είναι κάτι πάνω στο οποίο μπορείς να δράσεις. Το «Πάντα τα καταστρέφω όλα» δεν είναι. Εδώ βοηθά και η ερώτηση 3: αν όντως συμβεί το χειρότερο, πώς θα το ξεπερνούσες;

Πότε να μιλήσω με κάποιον;

Αν τέτοιες σκέψεις είναι συνεχείς ή αν έρχονται μαζί με σκέψεις να βλάψεις τον εαυτό σου, σε παρακαλούμε, μίλησε με τον γιατρό σου ή με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας. Αν κινδυνεύεις τώρα, κάλεσε τον τοπικό αριθμό έκτακτης ανάγκης.