ਮਿਲਣ-ਗਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੱਲਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਉਣਾ

ਮਨ ਗੱਲਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਉਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?

ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ, ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਜਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਘਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸ਼ਾਮ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਚੱਲਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਕਹੀ ਉਹ ਗੱਲ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਜ਼ਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਚੁੱਪ। ਤੁਹਾਡੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨ ਵੱਲ ਦੇਖਣਾ।

ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਆਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਮਨ ਜਾਂਚ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਤੁਹਾਥੋਂ ਕੁਝ ਗ਼ਲਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੁਸ਼ਕਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਹਰਾਓ ਘੱਟ ਹੀ ਨਿਰਪੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਠੀਕ ਲੰਘੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਇੱਕ ਪਲ ’ਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੀਬ ਲੱਗਿਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ’ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਘਟਨਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਲੇ ਮਿਲਣ-ਗਿਲਣ ਨੂੰ ਵੀ ਔਖਾ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਹੋਇਆ ਉਹ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੁਹਰਾਓ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।

ਦੁਹਰਾਓ ਏਨਾ ਯਕੀਨੀ ਕਿਉਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?

ਦੋ ਸੋਚ ਦੇ ਜਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਮਨ ਪੜ੍ਹਨਾ: ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਦੂਜਿਆਂ ਨੇ ਕੀ ਸੋਚਿਆ। “ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬੋਰਿੰਗ ਲੱਗੀਆਂ।” “ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ’ਤੇ ਹੱਸ ਰਹੇ ਸਨ।” ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਦੂਜਾ ਹੈ ਮਾਨਸਿਕ ਫ਼ਿਲਟਰ: ਇੱਕ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਵੇਰਵਾ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਮਿੰਟਾਂ ਦੀ ਸਹਿਜ ਗੱਲਬਾਤ ਧੁੰਦਲੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦਸ ਸਕਿੰਟਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪ ਯਾਦ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੋਵੇਂ ਜਾਲ ਸੱਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਵਨਾ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਝੇਂਪ ਅਸਲੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।

ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਰਖਾਂ?

ਵਿਚਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਲਿਖਤੀ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਜੋ ਦੁਹਰਾਓ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੋਲ-ਗੋਲ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਥਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਥਿਤੀ, ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਤੱਥ ਦੇਖਦੇ ਹੋ।

ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸ ਸਕਦਾ ਹੈ:

• ਸਥਿਤੀ: ਅਮਨ ਦੇ ਘਰ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ।
• ਭਾਵਨਾਵਾਂ: ਸ਼ਰਮਸਾਰ 70%, ਬੇਚੈਨ 50%।
• ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਵਿਚਾਰ: “ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਬੋਰਿੰਗ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਆਉਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ।”
• ਇਸ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੱਥ: ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੋੜ੍ਹੀ ਚੁੱਪ ਹੋਈ ਸੀ।
• ਮੇਲ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੱਥ: ਅਮਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਜਾਂਦਿਆਂ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਨਮਦਿਨ ’ਤੇ ਸੱਦਿਆ। ਹਰ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਦੇ ਪਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
• ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਪੱਖ ਵਿਚਾਰ: “ਇੱਕ ਗੱਲ ਓਨੀ ਨਹੀਂ ਜਚੀ ਜਿੰਨੀ ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ। ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਬਾਕੀ ਹਰ ਗੱਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਆਉਣ ’ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਸਨ।”
• ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਵਾਂ: ਸ਼ਰਮਸਾਰ 35%, ਬੇਚੈਨ 25%।

ਇੱਥੇ ਅੰਕ ਸਿਰਫ਼ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਚਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਥੋੜ੍ਹਾ, ਕਈ ਵਾਰ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਪੂਰੇ ਕਦਮ ਵਿਚਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ-ਦੋ ਮਿੰਟ ਹੋਣ ਤਾਂ?

ਜਦੋਂ ਦੁਹਰਾਓ ਘਰ ਮੁੜਦਿਆਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਵਿਚਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ। ਦੋ-ਤਿੰਨ ਸਵਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:

• ਕੀ ਇਹ ਤੱਥ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੱਥ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਵਿਚਾਰ?
• ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ?
• ਜੇ ਕੋਈ ਦੋਸਤ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਮ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂ?

ਇਹ ਉਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਵਾਲ ਹਨ ਜੋ ਸੁਕਰਾਤੀ ਸਵਾਲ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਢੁਕਵਾਂ ਸਵਾਲ ਚੁਣੋ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿਓ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਹ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿ ਸ਼ਾਮ ਸੰਪੂਰਨ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਧ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਦੀ।

ਕੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਸੋਚਿਆ?

ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਦੋਸਤਾਨਾ ਸੁਨੇਹਾ ਗੱਲ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: “ਅੱਜ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ, ਮਿਲ ਕੇ ਚੰਗਾ ਲੱਗਾ।” ਜਵਾਬ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੁਹਰਾਓ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਮਿਲਣੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਵੀ ਚੱਕਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

ਅਗਲੀ ਮਿਲਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ?

ਮਿਲਣੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਦੁਹਰਾਓ ਅਕਸਰ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਲਣੀ ਦੌਰਾਨ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀ ਸ਼ਾਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਜਾਂਚਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਗੱਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਓ ਲਈ ਵੱਧ ਮਸਾਲਾ।

ਦੋ ਛੋਟੇ ਬਦਲਾਅ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ:

• ਧਿਆਨ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਮੋੜੋ। ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲਾ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸੁਣੋ, ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ, ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੋ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਘੱਟ ਥਾਂ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।
• ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕੰਮ ਛੱਡੋ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਛੋਟੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ: ਹਰ ਵਾਕ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਉਣਾ, ਅੱਖ ਨਾ ਮਿਲਾਉਣਾ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਾਸ ਫੜੀ ਰੱਖਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨ ਨੂੰ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਬਚਾਅ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਵੀ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦੇ। ਅਗਲੀ ਮਿਲਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੱਡ ਕੇ ਦੇਖੋ ਕਿ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਡਰ ਨੂੰ ਪਰਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ “ਜੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ ਤਾਂ ਲੋਕ ਅੱਕੇ ਹੋਏ ਦਿਸਣਗੇ”, ਤਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਸ਼ੀਨਗੋਈ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਂਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਦੁਹਰਾਓ ਕਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਕਦੇ-ਕਦੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੋਈ ਕੌੜੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਤੱਥ ਗ਼ਲਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ, ਅਮਲੀ ਝਾਤ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਮੈਂ ਕੀ ਵੱਖਰਾ ਕਰਾਂ, ਅਤੇ ਕੀ ਕੁਝ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ? ਕੰਮ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਵਾਈ ’ਤੇ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਣਾ। ਜੋ ਦੁਹਰਾਓ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਗੋਲ-ਗੋਲ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਗਲੇ ਕਦਮ ਦੇ, ਉਹੀ ਚੱਕਰ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਲੇਖ ਹੈ।

ਹੋਰ ਮਦਦ ਲੈਣਾ ਕਦੋਂ ਠੀਕ ਹੈ?

ਜੇ ਮਿਲਣ-ਗਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਦੁਹਰਾਓ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਉਦਾਸ ਮਨ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਕਠੋਰ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ। ThinkGO ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਟੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।