આપણે કામ કેમ ટાળીએ છીએ, અને નાની શરૂઆતની રીત

હું વારંવાર કામ કેમ ટાળું છું?

ઇન્કમ ટૅક્સ રિટર્નનાં કાગળો ત્રણ અઠવાડિયાંથી ટેબલ પર પડ્યાં છે. જે ઇમેઇલ મોકલવાનો છે તે હજી ડ્રાફ્ટમાં છે. નિબંધ સોમવારે શરૂ કરવાનો હતો; આજે ગુરુવાર છે. તમે જાણો છો કે એ કરવાનું છે, તમે જાણો છો કે મોડું કરવાથી વધુ ખરાબ થશે, અને છતાં તમે રસોડું સાફ કરતા, ફોન જોતા કે બીજું કંઈ પણ કરતા હો છો.

મોટા ભાગના લોકો ક્યારેક આવું કરે છે, અને તેનો દોષ આળસ પર નાખવો સહેલો છે. કામ ટાળવાની ટેવ પર સંશોધન કરનારા સંશોધકો કંઈક જુદું વર્ણવે છે. કામ ટાળવું ઘણી વાર અત્યારે આપણને કેવું લાગે છે તેને સંભાળવાની રીત હોય છે. કામ કંઈક અસહજ જગાડે છે, જેમ કે કંટાળો, ગૂંચવણ, ખરાબ રીતે કરવાની ચિંતા, અથવા અંદરથી શું નીકળશે તેનો ફફડાટ, અને તેને ટાળવાથી એ લાગણી થોડી વાર માટે દૂર થઈ જાય છે.

મુશ્કેલી એ છે કે રાહત ટૂંકી હોય છે. કામ હજી ત્યાં જ છે, હવે ઓછા સમય સાથે, અને ઉપરથી અપરાધભાવ અને તણાવનું પડ. આગલી વાર તમે તેના વિશે વિચારો ત્યારે તે વધુ ભારે લાગે છે, અને તેને ટાળવાની ઇચ્છા વધે છે.

કયા વિચારો કામને મોટું બનાવે છે?

આપણે કામ વિશે કેવી રીતે વિચારીએ છીએ તે શરૂ કરવું કેટલું અઘરું લાગે છે તે બદલી નાખે છે. બે વિચારોની જાળ ખાસ સામાન્ય છે.

બધું-કે-કંઈ-નહીં વિચારસરણી કામને એક વિશાળ ટુકડામાં ફેરવી દે છે: “મારે આખો રિપોર્ટ કરવો પડશે.” જો અત્યારે બધું ન થઈ શકે, તો શરૂ કરવાનો કોઈ અર્થ નથી લાગતો. તે પરફેક્શનિઝમ તરીકે પણ દેખાઈ શકે: “જો ખરેખર સારી રીતે ન થઈ શકે, તો કોઈ અર્થ નથી.”

“જોઈએ” વાળાં વાક્યો દબાણ વધારે છે: “મારે આ ક્યારનું કરી લેવું જોઈતું હતું.” “મારાથી બસ શરૂ થઈ જ જવું જોઈએ.” તેનો હેતુ પ્રેરણા આપવાનો હોય છે, પણ તે સામાન્ય રીતે અપરાધભાવ ઉમેરે છે, જેનાથી કામ હજી ઓછું આકર્ષક બને છે.

આ વિચારો નોંધવાથી કામ ગાયબ થતું નથી. પણ તેનાથી એ જોવામાં મદદ મળી શકે કે થોડો ભાર કામમાંથી નહીં, વિચારોમાંથી આવે છે.

શરૂઆત સહેલી કેવી રીતે બનાવવી?

સૌથી મદદરૂપ ફેરફાર સામાન્ય રીતે પહેલા પગલાને એટલું નાનું કરવાનો છે કે તે લગભગ વધુ પડતું સહેલું લાગે, અને તેને સમય અને જગ્યા આપવાનો છે.

1. કામ પસંદ કરો, અથવા તે જીવનના જે ભાગનું છે તે. “મારો હિસાબ-કિતાબ ગોઠવવો.”
2. એક નાની બાબત પસંદ કરો. “ટૅક્સ ભરવો” નહીં, પણ “ગયા વર્ષનાં કાગળો શોધીને ડેસ્ક પર મૂકવાં”. જો એ પણ અઘરું લાગે, તો હજી નાનું કરો.
3. સમય નક્કી કરો. “મંગળવારે રાત્રે 8 વાગ્યે, જમ્યા પછી.” “આ અઠવાડિયે ક્યારેક” કરતાં ચોક્કસ સમય પાળવો ઘણો સહેલો છે.
4. કેવું રહેશે તેનો અંદાજ લગાવો. કેટલું અઘરું હશે, અને પછી તમને કેવું લાગશે? 0 થી 10 સુધી રેટિંગ આપો.
5. તે કરો, પછી કેવું રહ્યું તે નોંધો. તેને તમારા અંદાજ સાથે સરખાવો.

પ્રવૃત્તિ આયોજન અભ્યાસ આવાં નાનાં પગલાંનું આયોજન કરવામાં અને તે કેવાં રહ્યાં તે પાછું વળીને જોવામાં મદદ કરે છે.

વ્યવહારમાં એ કેવું દેખાય?

અહીં એક કાલ્પનિક ઉદાહરણ છે. નેહા બે અઠવાડિયાંથી મકાનમાલિકના એક અઘરા ઇમેઇલનો જવાબ આપવાનું ટાળી રહી છે.

• કામ: “સમારકામ વિશે મકાનમાલિકને જવાબ આપવો.”
• હું પોતાને શું કહેતી આવી છું: “મારે એકદમ પરફેક્ટ જવાબ લખવો પડશે. મારે આ ક્યારનું કરી લેવું જોઈતું હતું.”
• નાનું પગલું: “ઇમેઇલ ખોલવો અને હું શું કહેવા માગું છું તેના ત્રણ મુદ્દા લખવા. બસ, એટલું જ.”
• ક્યારે: “બુધવારે રાત્રે 9 વાગ્યે, રસોડાના ટેબલ પર, ચાના કપ સાથે.”
• મારો અંદાજ: “બહુ ખરાબ લાગશે. મુશ્કેલી 10 માંથી 8.”
• શું થયું: “દસ મિનિટ લાગી. મુદ્દા લખવાથી જવાબ સ્પષ્ટ થઈ ગયો, અને મેં એ જ સાંજે મોકલી દીધો. મુશ્કેલી લગભગ 4.”

ઘણી વાર શરૂઆત જ સૌથી અઘરો ભાગ નીકળે છે. એક વાર આગળ વધવા લાગો, પછી કામ દૂરથી લાગતું હતું તેના કરતાં વધુ સંભાળી શકાય એવું લાગે છે.

“બહુ ખરાબ લાગશે” એવી મારી આગાહી કેવી રીતે ચકાસવી?

“બહુ ખરાબ લાગશે” એક આગાહી છે, અને તમે તેને ચકાસી શકો છો. દર વખતે નાનું પગલું ભરો ત્યારે લખો કે તમે કેટલું ખરાબ ધાર્યું હતું અને ખરેખર કેટલું ખરાબ હતું. થોડી વાર પછી ઘણા લોકોને એક જ પેટર્ન દેખાય છે: પહેલાંનો ફફડાટ કામ કરવા કરતાં વધુ ખરાબ હોય છે.

વર્તન પ્રયોગ પાછળ આ જ વિચાર છે: તમે શું અપેક્ષા રાખો છો તે લખો, અજમાવો, અને સરખાવો. તમારાં પોતાનાં થોડાં ઉદાહરણો આગલી શરૂઆતને થોડી સહેલી બનાવી શકે છે.

બીજું શું મદદ કરી શકે?

• ટાળવા કરતાં શરૂ કરવું સહેલું બનાવો. કાગળો ડેસ્ક પર મૂકો, ડૉક્યુમેન્ટ ખોલી રાખો, ચાલવાનાં જૂતાં દરવાજા પાસે રાખો.
• ટૂંકું ટાઇમર વાપરો. “હું આના પર દસ મિનિટ કામ કરીશ, પછી નક્કી કરીશ કે ચાલુ રાખવું કે નહીં.” ઘણી વાર તમે ચાલુ રાખશો.
• એક ખલેલ દૂર કરો. એ દસ મિનિટ માટે ફોન બીજા રૂમમાં મૂકી દો.
• ભૂતકાળ વિશે દયાળુ બનો. વેડફાયેલાં અઠવાડિયાં માટે પોતાને ઠપકો આપવાથી શરૂઆત વધુ અઘરી બને છે. “હું હવે શરૂ કરું છું” એટલું પૂરતું છે.

મન ઉદાસ હોય ત્યારે શું તે જુદું હોય છે?

મૂડ ઉદાસ હોય ત્યારે ઊર્જા અને પ્રેરણા ઘણી વાર પહેલાં ઘટે છે, અને બધું જ વધુ પડતું લાગી શકે. એવામાં કંઈક કરવાનું મન થાય ત્યાં સુધી રાહ જોવાથી ભાગ્યે જ કામ થાય છે. પહેલાં નાની બાબત કરવી અને લાગણીને પાછળથી આવવા દેવી ઘણી વાર વધુ વાસ્તવિક છે. પગલાં સામાન્ય કરતાં પણ નાનાં રાખો, અને દરેકને ગણો.

મારે કોઈની સાથે ક્યારે વાત કરવી જોઈએ?

જો તમે લગભગ બધું જ ટાળતા હો, જો તેની અસર તમારા કામ, ભણતર કે પૈસા પર પડતી હોય, અથવા મોટા ભાગના દિવસો તમારું મન ઉદાસ, ખાલી કે નાઉમેદ રહેતું હોય, તો કૃપા કરીને તમારા ડૉક્ટર અથવા કોઈ માનસિક સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાત સાથે વાત કરો. જો તમે અત્યારે જોખમમાં હો, તો હમણાં જ તમારા સ્થાનિક ઇમરજન્સી નંબર પર કૉલ કરો.