ॲरन बेक: सीबीटीची सुरुवात करणारे मनोविकारतज्ज्ञ

ॲरन बेक कोण होते?

ॲरन टेमकिन बेक हे अमेरिकन मनोविकारतज्ज्ञ होते. 1954 मध्ये ते युनिव्हर्सिटी ऑफ पेनसिल्व्हेनियाच्या मनोविकारशास्त्र विभागात रुजू झाले आणि उर्वरित कारकिर्दीत त्या विभागाशी जोडलेले राहिले. 1994 मध्ये त्यांनी त्यांची मुलगी, मानसशास्त्रज्ञ ज्युडिथ बेक, यांच्यासोबत बेक इन्स्टिट्यूटची स्थापना केली, त्यांनी विकसित केलेल्या पद्धतीचे क्लिनिशियनना प्रशिक्षण देण्यासाठी. 1 नोव्हेंबर 2021 रोजी, वयाच्या 100 व्या वर्षी, फिलाडेल्फियामधील घरी त्यांचे निधन झाले.

बेक यांनी मनोविश्लेषणाचे प्रशिक्षण घेतले होते, जो त्या काळी मनोविकारशास्त्रातील मुख्य दृष्टिकोन होता. त्यांच्या स्वतःच्या संशोधनाने त्यांना त्यापासून दूर नेले.

त्यांच्या काय लक्षात आले?

1950 च्या दशकाच्या उत्तरार्धात आणि 1960 च्या दशकाच्या सुरुवातीला बेक उदास मूडचा अभ्यास करत होते. त्यांच्याकडे येणाऱ्या लोकांचे ऐकताना त्यांना एकाच प्रकारचा विचार पुन्हा पुन्हा ऐकू येत होता: झटपट, अनियोजित आणि कठोर. “माझे नेहमी चुकतेच.” “मी तिथे कोणालाच नको आहे.” “हे कधीच बदलणार नाही.” विचारल्याशिवाय लोकांना अनेकदा या विचारांची पूर्ण जाणीवही नसायची, तरीही त्यांना कसे वाटते याला हेच विचार आकार देत असल्याचे दिसत होते.

बेक यांनी त्यांना आपोआप येणारे विचार असे नाव दिले. 1963 मध्ये त्यांनी विचार आणि नैराश्य यांवर एक शोधनिबंध प्रकाशित केला, ज्यात या विचारांचे आणि त्यांच्यातून दिसणाऱ्या चुकांच्या नमुन्यांचे वर्णन होते.

हे विचार कशाबद्दल असतात, याचे त्यांनी तीन गटांत वर्गीकरण केले, ज्याला त्यांनी संज्ञानात्मक त्रिकोण म्हटले:

• स्वतःबद्दल: “मी निरुपयोगी आहे”
• जगाबद्दल आणि इतर लोकांबद्दल: “कोणालाच काही पडलेली नाही”
• भविष्याबद्दल: “हे नेहमी असेच राहणार”

त्यातून सीबीटी कशी उभी राहिली?

बेक यांचे पाऊल म्हणजे विचाराकडे तथ्य म्हणून नव्हे, तर तपासण्याजोगा अंदाज म्हणून पाहणे. संबंधित व्यक्तीसोबत मिळून ते विचाराच्या बाजूने आणि विरोधात असलेले पुरावे पाहत, आणि गोष्टींकडे पाहण्याचा अधिक न्याय्य मार्ग शोधत. प्रत्यक्षात काय घडते ते शोधण्यासाठी रोजच्या आयुष्यात छोटे प्रयोग करायलाही ते प्रोत्साहन देत.

उपक्रम ठरवणे आणि भीतीला हळूहळू सामोरे जाणे यांसारख्या वर्तनावर आधारित पद्धतींशी जोडल्यावर त्यांचा दृष्टिकोन संज्ञानात्मक वर्तन थेरपी (सीबीटी) म्हणून ओळखला जाऊ लागला. सहकाऱ्यांसोबत त्यांनी लिहिलेल्या 1979 च्या पुस्तकाने ही पद्धत पायरीपायरीने मांडली, आणि तेव्हापासून सीबीटी कशी शिकवली जाते याला त्या पुस्तकाने आकार दिला.

सोप्या शब्दांत कल्पना काय आहे?

बेक यांच्या कामातील काही मुद्दे जवळपास प्रत्येक सीबीटी सरावात दिसतात:

• भावना केवळ घटनांवर नव्हे, तर घटनांबद्दलच्या विचारांवर अवलंबून असतात. दोन व्यक्तींना सारखाच नकार मिळाला तरी त्याचा त्यांच्यासाठी काय अर्थ आहे यावर अवलंबून त्यांना अगदी वेगळे वाटू शकते.
• विचार तपासता येतात. प्रश्न “हा सकारात्मक विचार आहे का?” असा नसून “पुरावा काय सांगतो?” असा असतो.
• विचारांतील चुका पुन्हा पुन्हा होतात. एका घटनेवरून मोठा निष्कर्ष काढणे (अति-सामान्यीकरण), फक्त वाईट भागच पाहणे (मानसिक गाळणी) आणि सर्वात वाईटाचा अंदाज बांधणे (भविष्य वर्तवणे) यांसारख्या नमुन्यांचे बेक यांनी वर्णन केले. नंतरच्या लेखकांनी, त्यांपैकी त्यांचे विद्यार्थी डेव्हिड बर्न्स यांनी, या नमुन्यांच्या याद्या केल्या, ज्यांना आज अनेक लोक विचारांचे सापळे म्हणून ओळखतात.
• छोट्या कृतींनीही मूड बदलतो. मनात नसतानाही काहीतरी केल्याने तुमच्या विचारांना नवी माहिती मिळते.

त्यांच्या संशोधनाने काय भर घातली?

बेक जितके क्लिनिशियन होते तितकेच संशोधकही होते, आणि त्यांच्या कल्पनांची चाचणी व्हावी असे त्यांना वाटत होते. 1961 मध्ये त्यांनी सहकाऱ्यांसोबत एखाद्याचा मूड किती उदास आहे हे मोजण्यासाठी एक प्रश्नावली प्रकाशित केली, Beck Depression Inventory, जी अशा प्रकारच्या सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या मापनांपैकी एक बनली. 1970 च्या दशकात त्यांच्या गटाने संज्ञानात्मक दृष्टिकोनाच्या सुरुवातीच्या काही नियंत्रित चाचण्या घेतल्या, आणि पुढच्या दशकांत जगभरातील संशोधकांनी चिंता, पॅनिक, काळजी आणि इतर अडचणींसाठी सीबीटीची चाचणी घेतली. आधी आणि नंतर मोजण्याची, तपासण्याची ही सवय हे सीबीटीचा आज इतका व्यापक अभ्यास होण्यामागच्या कारणांपैकी एक आहे.

एक छोटे उदाहरण

कल्पना करा, कोणीतरी मैत्रिणीला मेसेज पाठवते आणि संध्याकाळभर उत्तर येत नाही. आपोआप येणारा विचार असा असू शकतो: “ती माझ्यावर नाराज आहे. माझ्या हातून मैत्री नेहमीच बिघडते.” बेक यांच्या भाषेत, हा एकच विचार त्रिकोणाच्या तिन्ही भागांना स्पर्श करतो: स्वतःबद्दलचा दृष्टिकोन (“माझ्या हातून बिघडते”), इतर लोकांबद्दलचा (“ती नाराज आहे”) आणि भविष्याबद्दलचा (“नेहमीच”).

तो तपासणे म्हणजे असे विचारणे: ती नाराज असल्याचा पुरावा काय? याआधी इतर कारणांनी ती शांत झाली आहे का? एखाद्या मित्राने मला हे सांगितले असते, तर मला काय वाटले असते? अधिक न्याय्य विचार असा असू शकतो: “तिने उत्तर का दिले नाही ते मला माहीत नाही. संध्याकाळी ती अनेकदा कामात असते, आणि आमच्या मागच्या गप्पा मैत्रीपूर्ण होत्या.” तथ्ये बदललेली नाहीत, पण भावना सहसा बदलते.

सीबीटी काय नाही?

काही गैरसमज नेहमी दिसतात:

• ती सकारात्मक विचारसरणी नाही. ध्येय अचूक विचार आहे, जो कधी कधी तरीही दुःखी असू शकतो.
• तुमच्या सगळ्या अडचणी फक्त तुमच्या डोक्यात आहेत असे ती म्हणत नाही. खऱ्या अडचणींना खरे उपाय लागतात; सीबीटी व्यावहारिक समस्या सोडवण्याचाही वापर करते.
• ती फक्त भूतकाळाबद्दल नाही. बेक यांचा दृष्टिकोन मुख्यतः आत्ता अडचण कशामुळे टिकून राहते याकडे पाहतो, आणि सत्रांदरम्यानच्या सरावाचा वापर करतो.

त्यांचे काम आज कुठे दिसते?

विचार नोंद हे सर्वात स्पष्ट उदाहरण आहे: प्रसंग, आपोआप आलेला विचार आणि त्यावर तुमचा किती विश्वास आहे ते लिहा, पुरावे पाहा, आणि अधिक संतुलित विचार लिहा. ABC नोंद हीच साखळी तिच्या पहिल्या पायऱ्यांमध्ये विभागते, आणि सॉक्रेटिक प्रश्न म्हणजे बेक यांची पद्धत एखाद्या विचाराबद्दल विचारते तेच प्रश्न.

चिंता आणि उदास मूड यांच्यासाठी सीबीटी हा सर्वाधिक अभ्यास झालेल्या दृष्टिकोनांपैकी एक आहे, आणि NHS दोन्हींसाठी मदत करू शकणाऱ्या talking therapies (संवादावर आधारित मदत) मध्ये तिचा समावेश करते. हा पुरावा चाचण्यांमध्ये दिलेल्या आणि अभ्यासलेल्या सीबीटीबद्दल आहे. ThinkGO बेक आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी पहिल्यांदा वर्णन केलेली तंत्रे स्वयं-मदत सराव म्हणून वापरते; ही थेरपी नाही, आणि ते थेरपिस्टची, डॉक्टरांची किंवा निदानाची जागा घेत नाही.