विचारांचे सापळे: १३ सामान्य नमुने, सोप्या भाषेत
विचारांचे सापळे, ज्यांना संज्ञानात्मक विकृती असेही म्हणतात, हे विचारांचे असे नमुने आहेत ज्यांत प्रत्येक जण कधी ना कधी अडकतो, आणि चिंतेच्या किंवा जड दिवसांत जास्त वेळा. एखादा सापळा ओळखणे ही अधिक न्याय्य विचाराकडे जाण्याची पहिली पायरी आहे.
- सर्व किंवा काहीच नाहीफक्त दोनच पर्याय पाहणे, मधले काहीच नाही.“परिपूर्ण नसेल, तर ते अपयशच.”
- अति-सामान्यीकरणएका घटनेचे “नेहमी” किंवा “कधीच नाही” होते.“माझ्याकडून नेहमी गोंधळ होतो.”
- मानसिक गाळणीफक्त नकारात्मक तपशील महत्त्वाचा ठरतो; बाकी सगळे पुसट होते.“माझं सादरीकरण वाईट झालं”, फक्त एका अवघड प्रश्नानंतर.
- चांगल्याला नाकारणेचांगल्या गोष्टी घडतात, पण त्या “मोजल्या जात नाहीत”.“ते फक्त चांगुलपणा दाखवत आहेत.”
- मनकवडेपणाइतरांच्या मनात काय आहे ते आपल्याला माहीत आहे, असे गृहीत धरणे.“तिला माझा कंटाळा येतो.”
- भविष्य वर्तवणेवाईट परिणाम घडण्याआधीच तो सत्य मानणे.“माझी मुलाखत नक्की फसणार.”
- सर्वात वाईटाचा विचारथेट सर्वात वाईट शक्यतेवर पोहोचणे.“मला उशीर झाला, तर माझी नोकरी जाईल.”
- स्वतःला कमी लेखणेस्वतःची ताकद आणि प्रयत्न कमी लेखणे.“ते तर कोणीही करू शकले असते.”
- भावनिक तर्क“मला तसं वाटतंय, म्हणजे ते खरंच असणार.”“मला मूर्खपणा वाटतोय, म्हणजे मी मूर्खच आहे.”
- “पाहिजे”ची वाक्येतुम्ही किंवा इतरांनी कसे असलेच पाहिजे याचे कठोर नियम.“माझ्याकडून कधीच चूक व्हायला नको.”
- शिक्का मारणेएखाद्या कृतीऐवजी संपूर्ण व्यक्तीवरच शिक्का.“मी अपयशी आहे.”
- स्वतःवर घेणेतुमच्या हाताबाहेरच्या गोष्टींचा दोष स्वतःवर घेणे.“माझ्यामुळे पार्टी रंगली नाही.”
- दोष देणेतुमच्या भावनांसाठी इतरांनाच पूर्ण जबाबदार धरणे.“त्याने माझा दिवस खराब केला.”
सापळा ओळखला? आता विचार तपासा.
सापळ्याला नाव देणे ही सुरुवात आहे. हे सराव तुम्हाला विचाराकडे पुन्हा पाहायला आणि तो अधिक न्याय्य शब्दांत मांडायला मदत करतात.