ਸੋਚ ਦੇ ਜਾਲ: 13 ਆਮ ਪੈਟਰਨ, ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ
ਸੋਚ ਦੇ ਜਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਧਾਤਮਕ ਵਿਗਾੜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੋਚਣ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਪੈਟਰਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਈ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੇਚੈਨ ਜਾਂ ਭਾਰੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ। ਕਿਸੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਣਾ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਪੱਖ ਵਿਚਾਰ ਵੱਲ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ।
- ਸਭ-ਜਾਂ-ਕੁਝ-ਨਹੀਂਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਹੀ ਰਸਤੇ ਦਿਸਣੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।“ਜੇ ਇਹ ਪਰਫ਼ੈਕਟ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਕਾਮੀ ਹੈ।”
- ਅਤਿ-ਆਮੀਕਰਨਇੱਕ ਘਟਨਾ “ਹਮੇਸ਼ਾ” ਜਾਂ “ਕਦੇ ਨਹੀਂ” ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।“ਮੈਥੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”
- ਮਾਨਸਿਕ ਫ਼ਿਲਟਰਸਿਰਫ਼ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਸਭ ਧੁੰਦਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇੱਕ ਔਖੇ ਸਵਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: “ਮੇਰੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਮਾੜੀ ਰਹੀ।”
- ਚੰਗਿਆਈ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨਾਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ “ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ”।“ਉਹ ਤਾਂ ਬੱਸ ਦਿਲ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।”
- ਮਨ ਪੜ੍ਹਨਾਇਹ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਦੂਜੇ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ।“ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਬੋਰਿੰਗ ਹਾਂ।”
- ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨਾਮਾੜੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੈਣਾ।“ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ।”
- ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰਾ ਸੋਚਣਾਸਿੱਧਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੇ ਨਤੀਜੇ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਾ।“ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦੇਣਗੇ।”
- ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮਝਣਾਆਪਣੀਆਂ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ ਦੇਖਣਾ।“ਇਹ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।”
- ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤਰਕ“ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੱਚ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।”“ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਹਾਂ।”
- “ਚਾਹੀਦਾ” ਵਾਲੇ ਵਾਕਤੁਸੀਂ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ।“ਮੈਥੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਗ਼ਲਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।”
- ਠੱਪਾ ਲਾਉਣਾਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕੰਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੂਰੇ ਇਨਸਾਨ ’ਤੇ ਠੱਪਾ ਲਾਉਣਾ।“ਮੈਂ ਇੱਕ ਨਾਕਾਮ ਇਨਸਾਨ ਹਾਂ।”
- ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈਣਾਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈਣਾ।“ਪਾਰਟੀ ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਫਿੱਕੀ ਰਹੀ।”
- ਦੋਸ਼ ਦੇਣਾਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਣਾ।“ਉਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।”
ਕੋਈ ਜਾਲ ਦਿਸਿਆ? ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪਰਖੋ।
ਜਾਲ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣਾ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ। ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਪੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।